Pas veel later, in de jaren '90, werd bekend dat asbest ook nadelen heeft; het kan grote risico's voor de gezondheid met zich meebrengen. De met het blote oog onzichtbare asbestvezeltjes kunnen namelijk, wanneer ze worden ingeademd, diep in de longen doordringen en op termijn bepaalde vormen van longkanker veroorzaken. In Nederland sterven naar schatting jaarlijks zo'n 700 mensen aan kanker die is veroorzaakt door blootstelling aan asbest. Een serieus probleem dus.

Wat zijn precies de risico's van asbest?
Meestal zitten er jaren tussen het inademen van asbestvezels en het moment van ziek worden. Het gevaar van asbest schuilt dus in het inademen van de vezels: asbestvezels in water en voedsel leveren, voor zover nu bekend, geen gevaar op voor de gezondheid. In de gewone buitenlucht bevinden zich zó weinig vezels dat het gezondheidsrisico daarvan zeer klein is. Ook wanneer de asbestvezels zijn gebonden aan stevige materialen kunnen ze niet worden ingeademd en zijn de risico's eveneens zeer klein. Anders wordt het als asbestvezels wél uit een materiaal kunnen vrijkomen.

Hoe kunnen asbestvezels vrijkomen?
Als asbest niet of nauwelijks aan een dragermateriaal gebonden is, kunnen er gemakkelijk vezels vrijkomen. Waneer materiaal in slechte staat verkeert, is dit ook mogelijk. Maar ook als asbesthoudend materiaal op een ondeskundige manier wordt gesloopt of bewerkt (denk bijvoorbeeld aan schuren, boren, zagen en breken) kunnen vele miljoenen vezels in de lucht komen, daar lang blijven zweven en vervolgens worden ingeademd. Om dat te voorkomen zijn strenge regels opgesteld.

Wat is het verschil tussen hechtgebonden en losgebonden asbest?
'Hechtgebonden' noemen we de asbestmaterialen waarin de vezels stevig in een dragermateriaal verankerd zitten. Als het materiaal in goede staat verkeert, en niet wordt bewerkt of gesloopt, komen er nauwelijks vezels vrij. Een goed voorbeeld van hechtgebonden asbest vormen asbestcementgolfplaten en vlakke platen die in goede staat verkeren.

'Losgebonden' zijn de asbesthoudende materialen waarin de vezels niet of nauwelijks aan een dragermateriaal zijn gebonden, zoals spuitasbest, niet-hechtgebonden brandwerend board en zwaar verweerd asbestcement. De vezels kunnen dan gemakkelijk vrijkomen.

Wat is spuitasbest?
Spuitasbest is zeer losgebonden asbesthoudend materiaal, dat vóór 1978 regelmatig is gebruikt als isolatiemateriaal en als brandwerende laag op staalconstructies, meestal in grote gebouwen. Omdat uit spuitasbest zeer gemakkelijk vezels kunnen vrijkomen, moet het materiaal worden verwijderd of volledig worden afgeschermd.

Waar kan ik asbest in en om het huis aantreffen?
Tot in de jaren '80 is in en om veel huizen asbest toegepast, vaak in de vorm van asbesthoudend cement. Asbestcementplaten bevinden zich het meest in gevels, het dakbeschot, in en rondom schoorstenen, in of bij de cv-installatie, op galerijen van flats en als golfplaat op schuren en garages.

Niet-hechtgebonden brandwerend board is regelmatig toegepast als brandwerend materiaal in met name garages en rondom cv-ketels. Ook in sommige soorten vinylzeil (geproduceerd tussen 1963 en 1980 en verkocht tot en met 1983) en in een bepaald type oude, harde vinyltegels komt asbest voor. Bovendien kan asbest ook voorkomen in oude huishoudelijke apparaten die warmte uitstralen of aan warmte worden blootgesteld (zoals haardrogers, strijkijzers en warmhoudplaatjes).

Hoe kan ik asbest herkennen?
Alleen in een laboratorium kan met 100 procent zekerheid worden vastgesteld of een materiaal of product asbest bevat. Wel kun je producten of materialen herkennen waarin mogelijk asbest zit.

Hoe herken ik asbesthoudende vloerbedekking?
Tot omstreeks 1985 waren vinylvloertegels te koop, die verstevigd zijn met asbest. Meestal zijn deze kunststof tegels al tijdens de bouw gelegd. Vinylvloertegels zijn veel toegepast in vochtige ruimten, zoals toiletten en keukens. Vinylvloertegels zijn hard en een beetje glanzend, vaak met een wit 'gevlamde' decoratie. Een typisch kenmerk van deze harde vinylvloertegels is dat ze met zwarte kit op de vloer zijn aangebracht.

Verder was er in de periode van 1963 tot en met 1983 vinylvloerbedekking met asbest te koop. Dit 'zeil' is veel gebruikt in keukens en op trappen. De toplaag is van pvc en in de onderlaag zit asbest. De viltachtige onderlaag lijkt op karton en is lichtgrijs tot lichtbeige, soms lichtgroen.

Daarnaast is er ook nog een zeer beperkt aantal soorten tapijttegels waarin zich asbest kan bevinden.

Hoe herken ik asbestcement?
Vroeger is asbestcement veel gebruikt, bijvoorbeeld als vlakke isolatieplaat in gevels en als golfplaat op schuren en garages. Sinds een aantal jaren zijn er asbestvrije cementplaten op de markt. De in Nederland gefabriceerde asbestvrije cementplaten zijn te herkennen aan de opdruk 'NT' op de plaat.
Waar moet ik op letten bij een asbestinventarisatie door een deskundig asbestinventarisatiebedrijf?

Zoals gesteld is asbest alleen met 100 procent zekerheid te identificeren door experts. Wil je zekerheid, laat dan je woning door een deskundig asbestinventarisatiebedrijf inventariseren op de aanwezigheid van asbest. Let er daarbij wel op dat er verschillende soorten asbestinventarisaties zijn en geef opdracht voor de juiste soort asbestinventarisatie:

• Volledige asbestinventarisatie:  Deze inventarisatie is primair gericht op het opsporen van asbest zodat dit selectief verwijderd kan worden voordat met het slopen begonnen wordt. Deze inventarisatie gaat in nagenoeg alle gevallen vooraf aan gehele of gedeeltelijke sloop of verbouwing en is wettelijk verplicht gesteld bij de aanvraag om een sloopvergunning. Deze inventarisatie moet volgens wettelijk voorschrift plaatsvinden door een inventarisatiebedrijf dat in het bezit is van een certificaat BRL5052 (deskundig asbest- inventarisatiebedrijf).
• Risico-inventarisatie: Deze inventarisatie is gericht op het risico dat asbest in een gebouw kan veroorzaken doordat er geleidelijk vezels vrijkomen. Met name de aanwezigheid van niet-hechtgebonden asbest dat niet goed is afgeschermd kan risico's veroorzaken. Ook in een niet-sloopsituatie.
• Globale asbestinventarisatie: Deze inventarisatie geeft globaal aan of en waar asbest in een gebouw verwerkt is.

Een risico-inventarisatie en een globale inventarisatie zijn beide ongeschikt om voorafgaand aan sloop of verbouwing te worden gebruikt. Een volledige asbestinventarisatie en een globale inventarisatie zijn onvoldoende om de risico's van de aanwezigheid van asbest in een niet-sloopsituatie te beoordelen. Het is natuurlijk wel mogelijk een volledige asbestinventarisatie en een risico-inventarisatie gecombineerd uit te voeren.

Deskundige asbestinventarisatiebedrijven zijn verplicht duidelijk in hun rapporten te vermelden welke soort(en) asbestinventarisatie zij hebben verricht.
Moeten asbesthoudende materialen in en om het huis worden verwijderd?

Dat hangt er vanaf. Hechtgebonden asbest, zoals bijvoorbeeld in asbestcement, levert geen gevaar op wanneer het materiaal in goede staat verkeert en niet wordt bewerkt. Hechtgebonden asbest kan daarom meestal beter blijven zitten. Bij losgebonden asbest kunnen er asbestvezels vrijkomen zonder dat het materiaal wordt bewerkt. Of maatregelen nodig zijn, hangt af van het feit of het losgebonden asbest al dan niet is afgeschermd en of het asbest zich op een plaats bevindt waar mensen kunnen komen. Bedenk wel dat het niet volgens de voorschriften verwijderen vaak een stuk gevaarlijker is dan het laten zitten van asbest.

Als zich in jouw huis asbest bevindt dat niet-hechtgebonden is of in zeer slechte staat verkeert, en het materiaal is niet of onvoldoende afgeschermd, dan kan de gemeente je dwingen om maatregelen te nemen. De betreffende regels staan in de Woningwet en in de Regeling bouwbesluit.

Mag ik asbesthoudende materialen zelf verwijderen?
Soms. Je moet daarbij wel voldoen aan een reeks voorschriften. In elk geval moet je schriftelijk toestemming hebben van de gemeente (een zogenoemde mededeling onder voorschriften). In deze mededeling staat dat je toestemming hebt om zelf het asbest (bijvoorbeeld het golfplatendak van een schuurtje) te verwijderen en welke voorschriften je hierbij in acht dient te nemen. Wanneer je asbestbevattende materialen verwijdert zonder in het bezit te zijn van de mededeling onder voorschriften ben je strafbaar.

In veel gevallen is het beter om asbest te laten verwijderen door een deskundig asbestverwijderingsbedrijf. Voor een aantal asbesthoudende materialen is dat zelfs verplicht.

Waarom mag ik asbest niet altijd zelf verwijderen?
Bij het verwijderen van asbest komen asbestvezels vrij. Dat kan gevaarlijk zijn voor jouw gezondheid en die van anderen. Uit onderzoek is gebleken dat bij de ene sloopklus veel meer asbestvezels vrijkomen dan bij de andere. De hoeveelheid asbestvezels die vrijkomt is met name afhankelijk van de wijze waarop het asbesthoudende materiaal bevestigd is, de vraag of het materiaal hechtgebonden of losgebonden is en de mate van slijtage van het asbesthoudende materiaal. Als een van deze factoren gezondheidsrisico's veroorzaakt, mag je het asbest niet zelf verwijderen.

Mag ik asbesthoudende materialen opnieuw gebruiken?
Nee. Hergebruik was altijd al onverstandig, zeker als daarbij werd geschuurd, gezaagd, geboord of gebroken. Maar sinds 1 september 1998 geldt voor particulieren een volledig verbod voor hergebruik en voor andere toepassingen van asbest in bouwwerken. Dit verbod is opgenomen in de Regeling bouwbesluit.

Mag ik asbesthoudend materiaal in huis onderhouden?
Je mag als bewoner asbesthoudende materialen onderhouden, maar je bent strafbaar als je daarbij anderen in gevaar brengt. Wees daarom erg voorzichtig, zodat er geen asbestvezels vrijkomen. Gebruik nooit hulpmiddelen als een hogedrukspuit, staalborstel of schuurpapier. Ga ook niet in asbest zagen of boren. Verven of behangen van hechtgebonden asbest mag wel, maar pas daarbij geen voorbehandeling toe, zoals bijvoorbeeld schuren.

Wie betaalt het verwijderen van asbest?
De eigenaar van het asbest moet in principe de verwijderingskosten betalen. De kosten van verwijdering door een deskundig asbestverwijderingsbedrijf kunnen flink oplopen, omdat deze bedrijven speciale voorzorgsmaatregelen moeten nemen om gezondheidsrisico's te voorkomen.

Wat moet ik doen met asbesthoudend afval?
Je gemeente beschikt over voorschriften voor het aanbieden van asbesthoudend afval. Dat moet in elk geval secuur worden verpakt in speciaal plastic en apart worden gehouden van het overige afval. Bij de meeste gemeenten kun je kleine hoeveelheden asbesthoudend afval apart inleveren, mits het goed is verpakt. Neem contact op met de gemeente over de wijze waarop je het afval moet aanbieden.

Moet asbest bij een verhuizing worden verwijderd?
Nee, niet per se. Het aanwezige asbest kan bij verhuizing het beste blijven zitten. Maar als de nieuwe eigenaar eist dat de asbesthoudende materialen worden verwijderd en dit in het koopcontract is overeengekomen, moet je de woning asbestvrij opleveren. Je doet er goed aan dat vast te laten leggen. Als er namelijk na verhuizing nog asbest aanwezig is, of het asbest is niet volgens de regels verwijderd, dan kan de nieuwe eigenaar de daaruit voortvloeiende schade (zoals reinigingskosten) op jou verhalen.

Als er asbest in de woning zit dan is het verstandig dit te melden aan de koper. Doe je dat niet, dan kan het asbest in de woning worden gezien als een verborgen gebrek, met de kans dat de schade na de verkoop op jou wordt verhaald.

Ook als je een woning op het oog hebt uit de periode waarin asbest gebruikt werd, is het dus belangrijk om na te vragen of er asbest in de woning zit. Zeker als je van plan bent aan te bouwen, uit te breiden of anderszins een verbouwing in of aan de woning uit te voeren.

Wat moet ik doen als ik besloten heb om asbest te (laten) verwijderen?
Als je van plan bent asbest uit je woning te (laten) verwijderen, dan moet je daarvoor in de meeste gevallen toestemming aan je gemeente vragen. Daarbij maakt het niet uit hoeveel asbest je wilt (laten) verwijderen. In de bouwverordening van de gemeente staat wanneer er een sloopvergunning nodig is, wanneer een zogeheten mededeling onder voorschriften en wanneer geen van beide nodig is.

Als een sloopvergunning nodig is, móet je het asbest laten verwijderen door een deskundig asbestverwijderingsbedrijf. Een mededeling onder voorschriften betekent dat je de sloop zelf mag uitvoeren, onder voorwaarde dat je de voorschriften naleeft die je van de gemeente ontvangt.

Als je geen sloopvergunning en geen mededeling onder voorschriften nodig hebt, mag je de werkzaamheden niet zelf uitvoeren, maar moet je die uitbesteden aan een bedrijf. Dat hoeft geen deskundig asbestverwijderingsbedrijf te zijn, maar het bedrijf moet zich wel aan bepaalde voorschriften houden. Deze laatste situatie doet zich bijvoorbeeld voor bij het verwijderen van bepaalde soorten asbest rond de cv-ketel of gashaard.

Vraag bij je gemeente na welke regels zij hanteren.

Landelijk Meldpunt Asbest
Bij dit meldpunt kun je asbest in de bodem, wegen, gebouwen en overige melden. Je kunt melding doen via het gratis telefoonnummer (0800) 635 32 72 of (0800) MELDASBEST.