Wil je weten of het huis dat je op het oog hebt een rijksmonument, gemeentelijk of provinciaal monument is, wend je dan tot de volgende instanties:
 

• De Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten beheert het register van rijksmonumenten. Zij kunnen voor je nagaan of het huis waar je je oog op hebt laten vallen voorkomt in dit monumentenregister. Ook kun je ze benaderen met alle andere vragen over rijksmonumenten.
•  
• Het Kadaster geeft bij een woning de vermelding 'Monumentenwet 1988'. Hiermee wordt aangegeven dat het om een rijksmonument gaat. Voor de volledigheid dienen we hier te melden dat ook in de akte van levering (transportakte) de rijksmonumentenstatus vermeld wordt. Wanneer je bij de notaris zit om deze akte te ondertekenen, ben je echter nog slechts een handtekening verwijderd van het eigendom van het pand; een beetje laat om er dan nog achter te komen dat je een rijksmonument aankoopt...
•  
• De provincie en de gemeente kunnen aangeven of het om een provinciaal of gemeentelijk monument gaat. Zij houden hier doorgaans provinciale of gemeentelijke monumentenregisters voor bij.
•  
• Om na te gaan of een pand in een beschermd stads- en dorpsgezicht staat kun je ook terecht bij de gemeente. De Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten beheert het register van door het rijk aangewezen objecten in een beschermd stads- en dorpsgezicht. Let wel op, want het feit dat een pand zich binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht bevindt wil nog niet zeggen dat het pand zélf monumentaal is.

Restauratie

Bij de overweging of je het pand wilt aankopen houd je natuurlijk rekening met de kosten voor een eventuele restauratie. Iets wat bij de aankoop van een monument vaker dan gemiddeld nodig zal zijn; we hebben het hier immers over oude tot zeer oude woningen.

In een aankoopsituatie is er helaas in veel gevallen niet genoeg tijd om een volledig restauratieplan te maken. Laat in ieder geval wel altijd een globaal restauratieplan opstellen, zodat je ongeveer weet waar je aan begint. Hiervoor schakel je bij voorkeur een restauratiearchitect in. Zo'n restauratieplan begint natuurlijk met een grondige inspectie van het pand en haar staat van onderhoud. Omdat het pand misschien al wel honderden jaren oud is, kunnen er allerhande structurele zaken loos zijn, die wellicht op het oog niet te zien zijn.

Bij zo'n inspectie kan de Monumentenwacht je prima helpen. Deze organisatie is namelijk gespecialiseerd in de bouwtechnische aspecten van monumentale panden. Zij inspecteren je (toekomstige) pand en geven precies aan wat er moet gebeuren. Ook na de restauratie kun je terugvallen op de Monumentenwacht; je kunt bij hen een abonnement afsluiten. Zij inspecteren je pand dan regelmatig en adviseren over de te nemen maatregelen of het uit te voeren onderhoud. Zo houd je het pand ook ná de restauratie in een goede staat van onderhoud.

Meer info

Voor (rijks-)monumenten gelden allerhande bijzondere rechten, plichten en voorwaarden, maar ook diverse subsidiemogelijkheden. Dat geldt zeker als je van plan bent een monument te restaureren.